De stilte in de kamer wordt verbroken door het zachte geluid van een motor. Een mechanische arm, met een onheilspellend vlotte beweging, beweegt zich richting de schouders. Het is geen optische illusie en geen sciencefictionfilm. Dit speelt zich af in Peking, in een intelligente robotzorginstallatie die wordt gepresenteerd als de 'eerste ter wereld' (DW). Daar worden humanoïde robots getest om de gezondheid van ouderen te masseren en in de gaten te houden (DW). De beweging is zacht. De technologie is koud. En toch is het voor velen de enige hoop die overblijft.

Bestaat de robot die je moeder masseert al?

In China weegt de demografische realiteit zwaar op de schouders van families. Het land telt ongeveer 320 miljoen ouderen (ZDFheute, DW). Tegenover dit enorme cijfer staat een structureel tekort aan gekwalificeerd zorgpersoneel (DW). Families zijn uitgeput. In dit vacuüm worden robotica en kunstmatige intelligentie beschouwd als sleuteltechnologieën om aan de toenemende vraag naar zorg te voldoen (DW).

In Peking observeren bezoekers deze machines. Sommigen voelen zich ongemakkelijk in het bijzijn van deze wezens die op mensen lijken (DW). De blik is doof, de beweging repetitief. Maar voor een dochter die aan de andere kant van de stad werkt, of voor een zoon die zich niet kan vrijmaken, vertegenwoordigt deze robot een aanwezigheid. Hij oordeelt niet. Hij masseert. Hij bewaakt. Volgens zorgexperts kunnen robots de zorg en de menselijke aandacht nog niet vervangen (ZDFheute, DW). Maar ze kunnen wel ontlasten.

De zorgrobot is geen uitzondering. En wat als je moeder morgen een assistent heeft die haar bloeddruk controleert, haar aan haar medicijnen herinnert en haar na het diner een rugmassage geeft? De angst voor indringing mengt zich met dankbaarheid. Dit complexe mengsel definieert dit nieuwe tijdperk.

Gaan robots in Duitsland naar de huizen?

Terwijl China robots test bij ouderen, houdt Duitsland ze voor de fabriek. Maar de grens vervaagt. Duitsland staat op de 5e plaats ter wereld en op de 1e plaats in Europa op het gebied van robotica, zowel als ontwikkelaar als als klant (ZDFheute). Hier is de logica industriëel. Er is tekort aan arbeidskrachten. Humanoïde robots worden gezien als de oplossing.

BMW test humanoïde robots in zijn fabriek in Leipzig, waar ze belast zijn met het vervoeren van zware batterijmodules in een gevorderde testfase (ZDFheute). Deze machines masseren niet. Ze tillen. Ze vervoeren. Volgens een enquête van Bitkom gebruiken momenteel 6 % van de Duitse industriële bedrijven humanoïde robots en plannen 10 % extra hun inzet (ZDFheute). Het is nog geen massa. Maar het is wel het signaal.

De cijfers stijgen. Volgens Ulrich Stephan, hoofd van de strategie voor particuliere beleggingen bij de Deutsche Bank, kunnen de wereldwijde leveringen van humanoïde robots in 2025 ongeveer 20 000 eenheden bereiken, meer dan een miljoen aan het einde van dit decennium en meer dan tien miljoen in het midden van het volgende decennium (ZDFheute). China levert meer dan 90 % van de wereldwijde humanoïde robots (ZDFheute). Duitsland koopt. Duitsland test. Duitsland integreert.

Bedrijven zien hier een productieve toekomst in. Volgens Marlene Kionka van Bitkom beschouwen 58 % van de industriële bedrijven humanoïde robots als een oplossing voor het tekort aan gekwalificeerde arbeidskrachten en verwacht 68 % een afname van arbeidsongevallen (ZDFheute). Volgens een ander deel van de enquête verwacht 64 % van de bedrijven dat humanoïde robots de industrie productiever zullen maken (ZDFheute). Maar de tijd voor adoptie is lang. Veel bedrijven menen dat de technologie van humanoïde robots zich pas over ten minste tien jaar zal generaliseren, en meer dan 50 % verwacht dit over 11 tot 20 jaar (ZDFheute).

Wat als de robot de mens nooit vervangt?

Er is een lijn die je niet overgaat. Of tenminste, nog niet. De robots in Peking masseren. De robots in Leipzig vervoeren. Maar geen van hen troost. Geen van hen begrijpt de pijn van verlies. Experts zeggen het: menselijke aandacht blijft onmisbaar (ZDFheute, DW). De robot is een hulpmiddel. Een zeer geavanceerd, zeer nauwkeurig, zeer beschikbaar hulpmiddel. Maar een hulpmiddel.

Stel je de scène voor. Je moeder is alleen. De robot komt de kamer binnen. Hij regelt het licht. Hij controleert haar pols. Hij biedt haar een massage aan. Ze sluit haar ogen. Ze ziet de machine niet. Ze voelt de beweging. Telt dat? Telt de beweging meer dan de intentie? Voor de 320 miljoen ouderen in China zou het antwoord ja kunnen zijn. Voor Franse families blijft de vraag open.

China test. Duitsland industrialiseert. De wereld kijkt toe. Humanoïde robots zijn geen verre belofte meer. Ze zijn er. In de fabrieken. In de zorgcentra. En binnenkort, misschien, in de huizen. Hun armen zijn koud. Maar hun aanwezigheid is warm. En wat als het morgen jouw beurt is om te kiezen?